PHẢI CHĂNG CANADA MỚI LÀ… CỘNG SẢN?
Có lẽ bản đồ ý thức hệ thế giới dưới thời Donald Trump cần được vẽ lại.
Ngày 2/9, Tổng thống Trump gửi lời chúc mừng Quốc khánh Việt Nam. Trong thông điệp được Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội đăng tải, ông ta ca ngợi “sức mạnh và sự kiên cường của nhân dân Việt Nam”, nhấn mạnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, mong muốn hai nước cùng hướng tới “thịnh vượng và an ninh chung”.
Đó vốn là chuyện rất bình thường trong ngoại giao. Tổng thống Mỹ gửi lời chúc quốc khánh cho một quốc gia không có nghĩa là tán thành thể chế chính trị của quốc gia ấy.
Nhưng đặt thông điệp này bên cạnh cách Trump đang đối xử với Canada thì bức tranh lại trở nên khá… hài hước.
Canada là một nền dân chủ nghị viện, có bầu cử tự do, đa đảng, báo chí độc lập và là đồng minh lâu đời của Hoa Kỳ.
Thế nhưng chỉ vài ngày trước, chính quyền Trump áp mức thuế mới 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng nhập khẩu Canada sau khi đàm phán thương mại đổ vỡ. Trump còn tuyên bố đã đến lúc phải “dạy cho Canada một bài học”. Canada lập tức trả đũa bằng thuế quan tương ứng.
Chưa hết, cuộc đối đầu đã đi xa đến mức Trump ký sắc lệnh yêu cầu các cơ quan liên bang Mỹ gọi Lake Ontario là “Lake America”. Theo Reuters, quyết định ấy không có quyền buộc Canada hay các tổ chức quốc tế phải đổi tên hồ.
Thế là người quan sát có quyền bật cười và hỏi:
Phải chăng trong cuốn từ điển chính trị mới của Trump, Canada mới là nước cộng sản cần phải trừng phạt, còn Việt Nam lại trở thành người bạn cần nâng ly chúc mừng?
Dĩ nhiên không phải vậy. Việt Nam vẫn do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và Canada vẫn là một nền dân chủ phương Tây. Nhưng nghịch lý này cho thấy một điều thú vị hơn: khẩu hiệu chống cộng và chính sách đối ngoại thực tế là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Trong chính trị thực dụng, Trump không chia thế giới đơn giản thành “cộng sản” và “tự do”. Ông có xu hướng nhìn các quốc gia qua cán cân thương mại, thuế quan, đầu tư, lợi ích chiến lược và mức độ họ chấp nhận những điều kiện Washington đưa ra.
Việt Nam dù mang danh nghĩa xã hội chủ nghĩa vẫn là một mắt xích quan trọng trong chiến lược kinh tế và địa chính trị Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương. Ngược lại, Canada dù là đồng minh dân chủ lại có thể trở thành đối tượng của một cuộc chiến thuế quan nếu bất đồng lợi ích với Washington.
Bởi vậy mới xuất hiện một cảnh tượng gần như châm biếm chính trị:
Một bên là lá phong Canada — đồng minh dân chủ — nhận thuế 50% và lời cảnh cáo “phải được dạy một bài học”.
Một bên là lá cờ đỏ Việt Nam — quốc gia do Đảng Cộng sản lãnh đạo — nhận thư chúc mừng “hòa bình, thịnh vượng” và lời ca ngợi quan hệ đối tác.
Thậm chí khảo sát Reuters/Ipsos công bố hôm nay cho thấy chỉ 20% người Mỹ ủng hộ việc tăng thuế đối với Canada, trong khi 57% phản đối.
Cho nên câu hỏi vui “Canada có phải cộng sản không?” thực ra dẫn đến một câu hỏi nghiêm túc hơn:
Trump chống chủ nghĩa cộng sản, hay Trump chỉ chống bất cứ ai đang không đồng ý với Trump?
Có lẽ trong thế giới quan “America First”, đường phân chia quan trọng nhất không còn nằm giữa cộng sản và tư bản, độc tài và dân chủ. Nó ngày càng giống một đường ranh khác:
Ai thuận lợi cho cuộc mặc cả thì là đối tác. Ai làm cuộc mặc cả khó khăn thì trở thành đối thủ.
Nếu Karl Marx sống lại chắc ông cũng phải ngạc nhiên: Hóa ra sau gần hai thế kỷ, chủ nghĩa cộng sản cuối cùng không được phát hiện ở Hà Nội hay Bắc Kinh — mà lại thấp thoáng đâu đó phía bên kia… thác Niagara.
